Olga Boznańska, Portret kobiety w białej sukni na tle wnętrza - 1890, olej na płótnie, 150 x 100 cm © ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie

POLKI

"...Polka mnie zrodziła, z jej piersi wyssałem
Być Ojczyźnie wiernym, a kochance stałym..."

Anonim, Bywaj dziewczę zdrowe

W Polsce do dzisiaj przetrwała część kultury rycersko-szlacheckiej wyrażająca się w stosunku mężczyzn do kobiet. Szczególnie w starszym pokoleniu typowe jest otwieranie przed kobietami drzwi lub całowanie kobiet w rękę na powitanie i pożegnanie. Ciekawe, że ten ostatni gest wykonują niekiedy nawet polscy politycy wobec kobiet polityków z innych krajów. Takie zachowania są najczęściej odruchowe i tym więcej mówią o nieuświadomionych podstawach polskiej kultury.

„Rycerski” stosunek do kobiet nie gwarantował i nie gwarantuje równości płci w dzisiejszym sensie tego słowa, nawet więcej: nadając kobietom szereg praw, automatycznie nakłada się na nie część obowiązków. Dziś w Polsce to wciąż kobieta jest najczęściej odpowiedzialna za prowadzenie domu.

Kiedy w XIX wieku kształtował się nowoczesny typ polskości, świat kobiet przeszedł prawdziwą rewolucję. Społeczność drobnej, ubogiej szlachty pauperyzowała się. Wielu mężczyzn zaangażowanych w ruch niepodległościowy ginęło, trafiało do więzień, na Syberię czy emigrację. Kobiety pozbawione dotychczasowego, materialnego wsparcia swoich mężów, synów, ojców i braci musiały niekiedy same dbać o swoje utrzymanie. To stąd obserwowana w całej dziewiętnastowiecznej Europie inteligencja i przedsiębiorczość Polek. Typowymi przykładami są niemal rówieśnice: wielka uczona Maria Skłodowska-Curie i Olga Boznańska. Ta ostatnia, genialna portrecistka, dużą część swojej zawodowej kariery związała z Monachium.

Oczywiście, Polki brały też czynny udział w ruchu niepodległościowym. W okresie braku państwa ukształtował się model Matki Polki wychowującej dzieci w duchu patriotyzmu. Ów patriotyzm Polek stanowił podstawę antyzaborczej konspiracji i patriotycznych demonstracji. Przed powstaniem 1863 roku dominującą modą kobiecą stał się czarny strój, symbolizujący „żałobę narodową Polek”, demonstrujących żal po zmarłej ojczyźnie którego dopełnieniem była biżuteria.

Olga Boznańska (1865-1940)