Witold Pruszkowski, Wizja - 1890, olej na płótnie, © ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu.

KRÓLOWA POLSKI

"...Miej w opiece naród cały,
Który żyje dla Twej chwały,
Niech rozwija się wspaniały, Maryjo!"

Z dawna Polski Tyś Królową, pieśń maryjna z XIX wieku

Najświętsza Maria Panna odgrywa szczególną rolę nie tylko w religijności Polaków, ale też w polskiej kulturze i sztuce.

Średniowiecznym polskim hymnem była modlitwa do Matki Boskiej Bogurodzica. Jej tekst, pisany niemal niezrozumianą dla współczesnych Polaków polszczyzną, jest dziś uczony w szkołach jako jeden z najstarszych zabytków polskiej literatury. W powszechnym skojarzeniu, utrwalonym i umocnionym przez malarstwo i film Bogurodzica była pieśnią bojową – śpiewało ją rycerstwo. W okresie nowożytnym dwa obrazy maryjne zyskały także specjalne znaczenie: Czarnej Madonny z monumentalnego klasztoru w Częstochowie i Matki Boskiej Ostrobramskiej z litewskiego Wilna.

W 1656 roku wobec zagrożenia bytu państwa król Jan Kazimierz oddał je pod opiekę Marii, ogłaszając ją Królową Korony Polskiej. Maria stała się nie tylko królową Polski, ale przede wszystkim Polaków. Narastające kłopoty osiemnastowiecznej Rzeczpospolitej pogłębiły religijną żarliwość, a wizerunki Matki Boskiej znalazły się na sztandarach bojowych kolejnych powstań narodowowyzwoleńczych. Obie Madonny – Jasnogórska i Ostrobramska − obecne były nie tylko w poezji i malarstwie, ale też na osobistych ryngrafach noszonych przez żołnierzy kolejnych polskich zrywów wolnościowych.

W 1920 roku nad odrodzoną po I wojnie światowej Polską zawisło śmiertelne niebezpieczeństwo: na przedpola Warszawy dotarły wojska komunistycznej Rosji. W maryjne święto − 15 sierpnia zostały one powstrzymane. Zwycięstwo powszechnie przypisano wstawiennictwu „Polskiej Królowej” i wydarzenie znane jest w polskiej historii jako „cud nad Wisłą”.

Po II wojnie światowej kult maryjny stał się elementem walki z komunistyczną władzą. Podczas strajków robotniczych w 1980 roku, gdy rodziła się „Solidarność”, Lech Wałęsa stale występował z małą kopią obrazu Matki Boskiej w klapie marynarki, a intelektualista Jan Paweł II, „polski” papież, osią swojego pontyfikatu uczynił kult maryjny.

Witold Pruszkowski
Witold Pruszkowski (1846-1896)