Julian Fałat, Krajobraz zimowy - 1915, olej na płótnie, 80,5 x 161 cm. © ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie, fot. Jacek Złoczowski

GDZIE JEST POLSKA?

„Obok Orła znak Pogoni…”
Wincenty Pol, W krawawem polu

Dzisiejsze granice Polski przypominają te sprzed tysiąca lat, jednak znaczna część głównego zrębu polskiej kultury powstawała w ciągu wieków na ziemiach nienależących dziś do Polski.

Rozbicie dzielnicowe XII i XIII wieku oddało część terytoriów pod wpływy cesarzy niemieckich, wszystkie ziemie polskie doświadczyły niszczycielskich najazdów mongolskich. Polska odrodziła się w XIV wieku w nowych granicach. Sąsiedniemu państwu, Rusi Kijowskiej, odnowa się nie udała – północno-zachodnie ziemie weszły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, nadając mu prawosławny charakter, południowo-zachodnie ziemie stały się częścią Królestwa Polskiego. Od końca XIV wieku Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie rozpoczęły proces jednoczenia ukoronowany unią zawartą w 1569 roku w Lublinie. Zrastanie się elit obu krajów powodowało latynizację szlachty rusińsko-litewskiej, a kultura polska przyjmowała liczne elementy wschodnie.

Poczucie wspólnoty na poziomie elity szlacheckiej przetrwało upadek państwa pod koniec XVIII wieku i obejmowało oprócz ziem polskich całą Białoruś, Litwę i ogromne obszary Ukrainy. Do dzisiaj za fundament polskości uważany jest utwór rozpoczynający się od słów „Litwo! Ojczyzno moja!…”. Napisał go po polsku poeta urodzony na Białorusi, Adam Mickiewicz (Pan Tadeusz).

Malując w Monachium egzotyczne ukraińskie stepy, artyści przedstawiali własną ojczyznę, a pamięć o potędze zjednoczonych państw była częścią monumentalnego malarstwa historycznego. Dziś wielu postrzega dawną Rzeczpospolitą – unię Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, jako protoplastę zjednoczonej Europy.

Julian Fałat
Julian Fałat (1853 Tuligłowy – 1929 Bystra) był synem wiejskiego organisty. Samodzielnie zdobywał wykształcenie. Pracował jako rysownik na Ukrainie, w biurze architekta, przy budowie kolei. Z przerwami studiował malarstwo w Monachium i architekturę w Zurychu. Przebywał w Rzymie, Hiszpanii, podróżował dookoła świata. Malował pejzaże, sceny rodzajowe, portrety, później także sceny myśliwskie. Pracował dla cesarza Wilhelma II. W 1895 roku został dyrektorem Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, zreformowanej przez niego i przekształconej w Akademię. W 1902 roku osiadł w Bystrej. Był mistrzem malowania śniegu. Używał techniki akwarelowej, w której osiągnął niebywałą biegłość..