Juliusz Kossak, Wjazd Jana III do Wiednia - 1897, akwarela na papierze, 72 x 101 cm © ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie/fot. Piotr Ligier

ANTEMURALE CHRISTIANITATIS

"...Bo u Chrystusa my na ordynansach..."
Juliusz Słowacki, Pieśń konfederatów barskich

Przez wieki Polska leżała na granicy zachodniego chrześcijaństwa, sąsiadując z islamem, prawosławiem lub pogaństwem. Ta sytuacja wytworzyła w świadomości polskiej szlachty poczucie wyjątkowości – ochraniała nie tylko ojczyznę, ale i całą Europę. Wydarzenia najsilniej powiązane z tą ideą to tytaniczne zmagania Rzeczpospolitej z Imperium Osmańskim.

W roku 1621 pod Chocimiem, na dzisiejszej granicy Ukrainy i Mołdawii, Rzeczpospolita powstrzymała turecką inwazję. Ponad pół wieku później, w 1683 roku, gdy oblężony przez Turków został Wiedeń, polski król Jan III Sobieski stanął na czele sił koalicji antymuzułmańskiej. O zwycięstwie przesądziła szarża husarii − skrzydlatych jeźdźców… Zmagania z egzotycznym przeciwnikiem były tematem chętnie podejmowanym przez dziewiętnastowiecznych malarzy, wspominających dawną chwałę zniewolonej w XIX stuleciu Polski.

W XIX wieku − w okresie braku państwa – idea przedmurza ewoluowała, czyniąc z bojowników kolejnych polskich powstań herosów, którzy mimo przegranej ochraniają europejską wolność przed despotyzmem absolutystycznej Rosji.

Juliusz Kossak
Juliusz Kossak (1824 Wiśnicz – 1899 Kraków) pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Jego malarstwo ukształtowało się w trakcie pięcioletniej wędrówki po kresowych dworach, gdzie malował portrety. Przebywał w Petersburgu, pięć lat w Paryżu, dwukrotnie w Monachium. Mieszkał w Warszawie, współpracował z prasą ilustrowaną. W 1869 roku osiadł w Krakowie, a willa Kossakówka stała się rodzinnym gniazdem. Tworzył akwarele. Był piewcą Polski sarmackiej (XVII wiek), czasów Jana III Sobieskiego. Sięgał po tematy historyczne i rodzajowe, dla których tłem był krajobraz kresowy. Najważniejszym bohaterem jego obrazów był koń. Ilustrował powieści Henryka Sienkiewicza, poematy Wincentego Pola