Walery Eliasz Radzikowski (1840-1905)

Malarz, rysownik, fotograf, popularyzator Tatr, współzałożycie Towarzystwa Tatrzańskiego, autor przewodników tatrzańskich.

Jan Kanty Walery Eliasz Radzikowski urodził się w rodzinie krakowskich mieszczan o tradycjach patriotycznych i szerokich zainteresowaniach artystycznych. Jako szesnastolatek rozpoczął naukę w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza (1828-1900), wybitnego i wszechstronnego pedagoga, ale nie artysty. To jemu zawdzięczał zamiłowanie do badania historii rodzimej sztuki oraz do wędrówek ze szkicownikiem i malowania w plenerze. W 1860 roku przedsięwziął w gronie kilku kolegów malarzy pierwszą wyprawę w pobliskie góry. Miłość do Tatr towarzyszyła mu już do końca życia. Ponawiał wyprawy, z których przywoził studia i ukończone w plenerze widoki górskiego pejzażu.

W 1862 roku wyjechał na dalsze studia artystyczne do Monachium. Na Akademii Sztuk Pięknych zapisał się do pracowni Hermana Anschütza i Moritza von Schwinda. Uczył się także u Franza Adama, malarza koni i batalisty, oraz u Theodora Horschelta, popularnego autora scen z dalekiego Kaukazu. W stolicy Bawarii prowadził życie typowego studenta − poświęcał czas nauce i kopiował starych mistrzów w Pinakotece. Zaangażował się również w działalność polityczną związaną z trwającym w Polsce powstaniem styczniowym (1863-1864). Podczas pobytu w Monachium namalował „Zawiązanie konfederacji tyszowieckiej przez Stefana Czarnieckiego” (1863), którą kupiło krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych.

W 1865 roku Walery Eliasz Radzikowski wyposażony w dobrą znajomość warsztatu artystycznego opuścił stolicę Bawarii i udał się w podróż po Europie. Zwiedził Niemcy, Belgię, Francję, Szwajcarię i Włochy, na krótko osiadł w Paryżu, odwiedził Wiedeń.

Po powrocie do Krakowa stale spędzał letnie miesiące na wędrówkach i pracy malarskiej w Tatrach. Góry stały się jego wielką miłością. Pisał przewodniki tatrzańskie, wytyczał pierwsze szlaki turystyczne, z zapałem fotografował pejzaż górski. Przyczynił się do popularyzacji turystyki tatrzańskiej.

Niemal całe życie, od 1858 do 1904 roku, poświęcił studiom historii stroju polskiego. Badał źródła, w tym ikonograficzne, dokumentował przechowywane stroje. Stworzył swoje opus magnum pt. „Ubiory w Polsce, materiały do dziejów ubiorów X–XVIII w.”. Badał także i opracował historię polskiego umundurowania. Obok gór kostiumologia była jego drugą pasją.

Tworzył obrazy o tematyce historycznej, które jednak nie cieszyły się dużym uznaniem krytyki, oraz − dla podhalańskich i tatrzańskich kościołów i kaplic − pejzaże i sceny religijne. Był malarzem drugiego planu sceny artystycznej. Jego miłość do gór oraz działalność z nimi związana zapewniły mu jednak dobrą pamięć potomnych.

Zmarł w Krakowie.