Juliusz Kossak (1824-1899)

Malarz koni i batalista, autor obrazów o tematyce historycznej, twórca akwarel, ilustrator, reprezentant dziewiętnastowiecznego realizmu.

Urodził się w Wiśniczu w Małopolsce w rodzinie urzędnika. Miastem rodzinnym stał się dla niego Lwów. Tam uczył się, korzystając także z lekcji rysunku, na tamtejszej politechnice podjął studia techniczne. Jako dwudziestolatek, znany już z samorodnego talentu rysowniczego, wyjechał na Ukrainę, zaproszony na polowanie przez arystokratę Alfreda Potockiego. Kilka lat później ruszył w kilkuletnią wędrówkę po dworach Ukrainy, Wołynia, Polesia, aby portretować najpiękniejsze stadniny Kresów. Pobyt w majątkach ziemiańskich, wśród bezkresnych stepów, pośród śladów wielkiej polskiej przeszłości XVII i XVIII wieku ukształtował go jako malarza. Poznanie w trakcie wędrówki Piotra Michałowskiego (1800-1855),malarza romantycznego europejskiego formatu, utwierdziło go w wybranej drodze.

W 1856 roku Juliusz Kossak wyjechał wraz ze świeżo poślubioną żoną do Paryża. Był to ważny czas zetknięcia się kształtującego się malarza z wielkim malarstwem europejskim, które kopiował w Luwrze. Zaprzyjaźnił się wówczas z Horacym Vernetem, francuskim batalistą. Na początku lat 60. XIX wieku wrócił, już z trójką dzieci, do kraju. Osiadł w przedpowstaniowej, burzliwej Warszawie, gdzie zaproponowano mu redakcję graficzną „Tygodnika Ilustrowanego”, popularnego pisma kulturalno-społecznego.

W 1868 roku ponownie wyruszył za granicę, aby poznawać malarstwo europejskie i rozwijać swoje umiejętności. Tym razem wybrał Monachium, które w tym czasie cieszyło się już wielką popularnością wśród polskich artystów. Zaprzyjaźnił się tam m.in. z Józefem Brandtem, Stanisławem Witkiewiczem, uczył się przez krótki czas u Franza Adama, batalisty i malarza koni.

Twórczość Juliusza Kossaka w tym okresie to przede wszystkim akwarelowe portrety koni, sceny z polowań, z życia zaścianka szlacheckiego, pierwsze tematy czerpane z historii polskiej. Był spadkobiercą rodzimego romantyzmu, a jednocześnie przedstawicielem drobnoszlacheckiego biedermeieru.

Po powrocie z Bawarii artysta zdecydował się porzucić Warszawę, poddaną surowym represjom popowstaniowym (efekt przegranego powstania styczniowego, 1863-1864) i wyjechać wraz z rodziną do Krakowa.

W swoim malarstwie realizował ideową misję tworzenia sztuki pełniącej wobec narodu funkcję służebną. Jej celem było podtrzymywanie tożsamości narodowej poprzez przywoływanie pamięci o wielkich wydarzeniach w dziejach Polski, ukazywanie piękna krajobrazu, obyczajów i rodzimego folkloru.

Kossak był wyśmienitym akwarelistą. W tej jakże trudnej technice malował rozbudowane sceny batalistyczne, których tematem były bitwy z okresu Pierwszej Rzeczpospolitej, chętnie sięgał po tematy związane z wiedeńską odsieczą Jana III Sobieskiego lub walk o niepodległość toczonych w powstaniach narodowowyzwoleńczych z roku 1794 oraz w latach 1830-1831 i 1863-1864. Był zafascynowany pejzażem i kulturą Kresów. Malował jarmarki końskie, stadniny, polowania. Ilustrował najważniejsze dzieła literatury współczesnej, które tak jak jego malarstwo budowały mit Kresów i wielkiej Polski sarmackiej, budziły zainteresowanie przeszłością, wzbudzały miłość i dumę do zniewolonej ojczyzny. Stworzył plastyczny obraz Trylogii Henryka Sienkiewicza, wykonał ilustracje do dzieł Wincentego Pola. W polskiej prasie ukazały się dziesiątki rysunków, ilustracji, reprodukcji malarstwa, których był autorem. W dużej mierze to twórczość Juliusza Kossaka określiła plastyczną wyobraźnię Polaków.

Zmarł w Krakowie.